چرا پزشکان طاعون ماسک منقاردار عجیب می زدند؟
آزمایشگاه رادین: تصویر پزشکی که سر تا پا لباس تیره پوشیده، عینکی گرد به چشم زده و ماسکی با منقاری بلند روی صورتش قرار گرفته، امروزه به نمادی از طاعون و ترس از تمامی گیری این بیماری تبدیل گشته است.
به گزارش آزمایشگاه رادین به نقل از خبر آنلاین، به نقل از زومیت، پزشکان طاعون در دوره های مختلف تاریخ اروپا، هنگام شیوع بیماری به درمان بیماران می پرداختند. بااین حال، لباس منقارداری که امروز به عنوان نماد این پزشکان می شناسیم، به طور عمده با شیوع های طاعون در قرن هفدهم میلادی ارتباط دارد؛ نه با مرگ سیاه در قرن چهاردهم. مستندات تاریخی نشان میدهد که نمونه های اولیه این پوشش نمادین نزدیک به ۳۰۰ سال بعد از پایان طاعون بزرگ اروپا (۱۳۴۷–۱۳۵۱ میلادی)، ظاهر شدند.
یکی از اشخاصی که معمولا طراحی لباس طاعون به او نسبت داده می شود، شارل دو لورم، پزشک فرانسوی دربار بود. وی در قرن هفدهم به چندین تن از اعضای خاندان های سلطنتی فرانسه، ازجمله لوئی سیزدهم و گاستون دورلئان (پسر ماری مدیچی) خدمت می کرد و گفته می شود که برای محافظت در مقابل بیماری، پوششی سرتاسری از چرم طراحی نموده بود.
پوشش محافظ طاعون شامل لباسی بلند، دستکش، کلاه، عینک و ماسکی با بینی کشیده و منقاردار می شد. پزشکان همینطور گاهی عصایی در دست داشتند تا هنگام معاینه یا مواجهه با بیماران، بدون نزدیک شدن بیش ازحد به آنها از آن بهره گیرند.
بااین حال، تاریخچه لباس نمادین طاعون به روشنی تصویر مشهور آن نیست. پژوهشی که سال ۲۰۲۴ در «مجله اروپایی تاریخ پزشکی و سلامت» انتشار یافت، نشان داد که روایت رایج در رابطه با لباس دو لورم، از ترکیب منابع تاریخی متفاوت شکل گرفته است و برخی جزئیات تصویر امروزی پزشک طاعون لزوماً با پوشش حقیقی او مطابقت ندارند.
بنابراین، هرچند پزشکان طاعون واقعا وجود داشتند و بعضی از آنها از پوشش های محافظ استفاده می کردند، نباید تصور نماییم که تمام پزشکان آن دوران لباس یکسانی می پوشیدند یا ماسک منقاردار در تمام دوره های همه گیری طاعون رایج بود.
چرا ماسک پزشکان طاعون منقار داشت؟ پاسخ را باید در نظریه ای جست وجو کرد که قبل از کشف میکروب ها، بخش مهمی از پزشکی اروپا را تحت تاثیر قرار داده بود: نظریه میاسما.
برپایه این نظریه، بیماری هایی مانند طاعون می توانستند از راه هوای آلوده و بدبویی منتقل شوند که از مواد فاسد، اجساد و محیط های آلوده سرچشمه می گرفت. پزشکان آن زمان هنوز نمی دانستند که باکتری ها می توانند عامل بیماری باشند؛ بنابراین، برای مواجهه با طاعون تلاش می کردند هوایی را که تنفس می کردند، پاکسازی کنند.
در همین چارچوب، منقار ماسک کاربردی مشخص داشت. پزشکان فضای داخل آنرا با مواد معطر، گیاهان دارویی و ادویه ها پر می کردند تا هوای ورودی قبل از رسیدن به بینی و ریه ها از این مواد عبور کند.
همچون موادی که در این ترکیبات به کار می رفتند، میتوان به دارچین، مُر و دیگر ترکیبات گیاهی اشاره نمود. برخی پزشکان از تریاک یا فرآورده های دارویی پیچیده ای مانند تریاق نیز استفاده می کردند؛ ترکیباتی که گاهی ده ها ماده مختلف داشتند و برای مواجهه با مسمومیت ها و بیماریها به کار می رفتند.
شارل دو لورم باور داشت که شکل کشیده ماسک به هوای ورودی فرصت می دهد تا قبل از رسیدن به دستگاه تنفسی، با عطر گیاهان آمیخته شود. بدین ترتیب، منقار صرفا یک خصوصیت ظاهری نبود؛ بلکه برپایه باور پزشکی آن زمان، بخشی از سازوکار محافظتی لباس محسوب می شد.
اما مشکل این بود که خوشبوکردن هوا به مفهوم ازبین بردن عامل بیماری زا نیست. این شیوه شاید بوی نامطبوع محیط را کاهش می داد، اما نمی توانست باکتری عامل طاعون را به صورت مطمئن از بین ببرد یا مانع انتقال آن شود.
عامل بیماری طاعون، باکتری «یرسینیا پستیس» است؛ میکروبی که می تواند از راه گزش کک آلوده، تماس با بافت ها یا مایعات بدن حیوان آلوده و استنشاق قطرات تنفسی عفونی منتقل شود. روش انتقال بشکل بیماری و شرایط مواجهه بستگی دارد.
پوشش چرمی، دستکش و عینک ممکن بود تا حدی تماس مستقیم پوست و چشم با مواد آلوده را کاهش دهند. لباس پوشیده همینطور می توانست بخشی از بدن را در مقابل تماس با کک ها محافظت کند. بااین حال، این مزایای احتمالی را نباید به طراحی منقار یا ترکیبات معطر داخل آن نسبت داد؛ ضمن این که میزان حفاظت حقیقی این لباس ها به درستی معلوم نیست.
مشکل اساسی این بود که پزشکان هنوز عامل بیماری را نمی شناختند و درنتیجه، نمی توانستند راهکارهای حفاظتی خویش را برپایه سازوکار حقیقی انتقال آن طراحی نمایند.
مورخانی مانند فرانک ام. اسنودن اشاره کرده اند که روشهای درمانی رایج در پزشکی اوایل دوران مدرن، تاثیر اندکی بر افزایش طول عمر بیماران یا درمان طاعون داشتند. با پیشرفت دانش میکروب شناسی، روشن شد که برای مقابله مؤثر با بیماری باید عامل عفونی و مسیر انتقال آنرا شناخت؛ نه این که صرفا بوی محیط را تغییر داد.
خلاصه اینکه بنابراین، هرچند پزشکان طاعون واقعاً وجود داشتند و تعدادی از آنها از پوشش های محافظ استفاده می کردند، نباید تصور نماییم که تمام پزشکان آن دوران لباس یکسانی می پوشیدند یا ماسک منقاردار در تمام دوره های همه گیری طاعون رایج بود. همچون موادی که در این ترکیبات به کار می رفتند، میتوان به دارچین، مُر و دیگر ترکیبات گیاهی اشاره نمود. اما مشکل این بود که خوشبوکردن هوا به مفهوم ازبین بردن عامل بیماری زا نیست.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب