کبد چرب از کودکی شروع می شود
آزمایشگاه رادین: متخصصان گوارش و کبد ضمن اشاره به روند صعودی بیماری های متابولیک در ایران، بر ضرورت پیشگیری و اصلاح سبک زندگی تاکید کردند.
به گزارش گزارشگر خبرگزاری مهر، نشست خبری کامران باقری لنکرانی، وزیر اسبق بهداشت و متخصص گوارش و کبد، و سیدموید علویان، رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران، ظهر روز سه شنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ انجام شد.
سالمندی و تغییر سبک زندگی؛ دو عامل مهم افزایش سرطان
لنکرانی در این جلسه با اشاره به مسیر صعودی سرطان در جهان اظهار نمود: افزایش موارد سرطان در دنیا تا حدی ناشی از سالمندشدن جمعیت است که کشور ما هم از این قاعده مستثنی نیست؛ بخش دیگری از این افزایش هم به تغییرات اقلیمی و تغییر سبک زندگی مربوط می شود.
وی اضافه کرد: حال با یک اپیدمی چاقی مواجه هستیم و حدود ۶۰ درصد بزرگسالان ایران مجموعه ای از اضافه وزن و چاقی را تجربه می کنند. چاقی یکی از عوامل خطر سرطان است.
متخصص گوارش و کبد افزود: مصرف دخانیات و الکل هم احتمال مبتلاشدن به برخی سرطان ها را بیشتر می کند. همینطور مصرف غذاهای فرآوری شده مانند کنسروها، کالباس و نوشابه های گازدار می تواند در افزایش ریسک برخی سرطان ها نقش داشته باشد.
تغییر الگوی سرطان های گوارشی
لنکرانی با اشاره به تغییر الگوی سرطان های گوارشی اظهار داشت: مهم ترین عامل خطر سرطان معده، عفونت هلیکوباکتر پیلوری بوده است. در مقطعی بیشتر از ۹۵ درصد افراد در ایران به این عفونت مبتلا بودند، اما حال شیوع آن به حدود ۵۰ درصد رسیده است.
وی اضافه کرد: طبیعی است که با کاهش عفونت هلیکوباکتر، سرطان های در رابطه با آن هم کاهش پیدا کند، اما در مقابل، سهم سرطان های معده ای که ارتباطی با این عفونت ندارند، درحال افزایش است و در مجموع تغییر شایان توجهی در میزان سرطان معده مشاهده نمی شود.
این متخصص گوارش و کبد در رابطه با سرطان روده بزرگ هم اظهار داشت: همان عوامل خطری که در زمینه چاقی، سبک زندگی و تغذیه عنوان شد، در ایجاد سرطان کولورکتال هم نقش دارند و این بیماری به یک معضل فراگیر در جهان و همچون ایران تبدیل گشته است.
لنکرانی با اشاره به تغییر عوامل خطر سرطان کبد اظهار نمود: در گذشته بخش قابل توجهی از سرطان های کبدی با ویروس های هپاتیت، بخصوص هپاتیت B، ارتباط داشت، اما همچنین که سرطان کبد ناشی از هپاتیت B وجود دارد، سهم سرطان های کبدی در رابطه با کبد چرب تشخیص داده نشده هم درحال افزایش است.
وی تاکید کرد: به این علت سرطان کبد با شتاب درحال افزایش است و باید نسبت به این مساله هوشیارتر باشیم.
لنکرانی اضافه کرد: در ۱۰ سال قبل حدود ۵۹ درصد افزایش موارد سرطان روده گزارش شده است که قسمتی از آن به علت بهبود تشخیص و افزایش دسترسی به خدمات کولونوسکوپی است، اما بخشی هم ناشی از افزایش حقیقی موارد بیماری است.
علویان هم در این جلسه با تکیه بر نقش تغذیه در سلامت اظهار داشت: وقتی از سلامت مواد غذایی صحبت می نماییم، مبحث فقط از مزرعه تا سفره نیست؛ بلکه باید دید مواد غذایی در چه شرایطی تولید، ذخیره، فرآوری، توزیع و مصرف می شوند و حتی در آشپزخانه با چه روغنی پخته و سر سفره ارایه می شوند.
وی با اشاره به تجربه خود در بررسی نان های پروتئینی اضافه کرد: اخیراً چند نمونه نان پروتئینی را از فروشگاه های مختلف تهیه کردم و متوجه شدم بعضی از آنها حتی در روز تولید یا روز بعد گرفتار کپک زدگی شده اند. وقتی محصول جدیدی به همان شیوه سایر نان های صنعتی تولید و توزیع می شود، اما شرایط نگهداری آن متفاوت می باشد، طبیعی است که امکان دارد با مشکلاتی مواجه شود.
رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران خاطرنشان کرد: نحوه نگهداری، ذخیره سازی و پخت مواد غذایی همگی بر سلامت انسان و همچون بیماری های متابولیک و سرطان ها اثرگذار هستند.
علویان با اشاره به فاکتورهای مؤثر بر چاقی اظهار داشت: قسمتی از چاقی ناشی از کم تحرکی، بخشی در ارتباط با تغذیه ناسالم و بخشی هم در ارتباط با تغذیه خطرآفرین است.
وی توضیح داد: در تغذیه ناسالم، بعنوان مثال مصرف مواد قندی، شکر، نمک و غذاهای پرکالری بیش از اندازه است، اما در تغذیه خطرناک امکان دارد مواد غذایی حاوی سموم یا ترکیباتی باشند که برای سلامت مضر هستند.
علویان تاکید کرد: در عرصه مواد غذایی باید بیشتر از گذشته به این موضوعات دقت کنیم.
لنکرانی در رابطه با تأثیر عوامل روانی بر بیماری های گوارشی اظهار داشت: ارتباط میان شرایط روانی و برخی بیماری های گوارشی شناخته شده است. بعنوان مثال بیماری هایی مانند سندرم روده تحریک پذیر و سوءهاضمه در شرایط اضطراب و نگرانی تشدید می شوند، اما در رابطه با بیماری های مزمن تر همچنان بحث و بررسی علمی ادامه دارد.
وی در ادامه به مبحث فرسودگی شغلی کارکنان حوزه سلامت اشاره نمود و اظهار داشت: در شرایط جنگی، علاوه بر سلامت روان جامعه، باید به سلامت روان کارکنان سیستم سلامت هم دقت نماییم. یکی از معضلاتی که امکان دارد در اثر فشار کاری ایجاد شود، فرسودگی شغلی و حتی خروج نیروها از سیستم سلامت است.
لنکرانی اضافه کرد: در مطالعه ای چندمرکزی که نتایج آن انتشار یافته است، میزان تمایل به خروج از خدمت در بین پرستاران بالا بود و بیشتر از ۵۰ درصد آنها تمایل داشتند شغل خویش را تغییر دهند.
وی تصریح کرد: اشخاصی که کمتر گرفتار این وضعیت بودند، به طور معمول کسانی بودند که اهمیت شغل خود در سلامت جامعه را درک می کردند و احساس می کردند محیط کاری هم قدردان خدمات آنهاست.
علویان هم با اشاره به ارتباط خواب و بیماری های متابولیک اظهار داشت: اختلالات خواب می تواند در ایجاد یا تشدید برخی بیماری های گوارشی و کبدی نقش داشته باشد.
وی اضافه کرد: از طرف دیگر، زمانیکه فرد ورزش می کند، وزن خویش را کنترل می کند و وضعیت متابولیک و میزان مصرف قند خویش را بهبود می دهد، خواب او هم بهتر می شود.
رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران افزود: اشخاصی که به علت شغل خود شیفت شب دارند و الگوی خواب نامنظمی را تجربه می کنند هم بیشتر در معرض برخی بیماریها قرار دارند.
افزایش بیماری های التهابی روده با تغییر الگوی غذایی
لنکرانی با اشاره به افزایش بیماری های التهابی روده در کشور اظهار داشت: بیماری هایی مانند کولیت اولسراتیو و کرون در گذشته شیوع کمتری داشتند. اولین گزارشهای در ارتباط با این بیماریها در ایران به دهه ۱۳۵۰ بازمی گردد و در آن زمان در تمام کشور حدود ۱۰۰ مورد شناسایی شده بود.
وی اضافه کرد: امروز در مرکز درمانی خود در شیراز، هر هفته حدود ۱۰ تا ۱۵ بیمار جدید دچار بیماری های التهابی روده را مشاهده می نماییم.
این متخصص گوارش و کبد افزود: کشورهای مختلف هم افزایش قابل توجه این بیماریها را گزارش کرده اند. تغییر از مصرف غذاهای تازه و طبیعی بسمت غذاهای مانده، فرآوری شده و کنسروی، در افزایش شیوع برخی بیماریها مؤثر بوده است.
لنکرانی با اشاره به برخی ترکیبات مورد استفاده در صنایع غذایی اظهار داشت: برخی موادی که برای مطلوب تر شدن ظاهر مواد غذایی استفاده می شوند، می توانند بر سیستم ایمنی اثر بگذارند. بعنوان مثال امولسیفایرها می توانند روی مخاط دستگاه گوارش اثر گذاشته و سیستم ایمنی را تحریک کنند.
وی اضافه کرد: هرچه از غذاهای طبیعی و شیوه های طبیعی پخت وپز فاصله گرفته ایم، برخی بیماریها در جوامع و همچون کشور ما بالا رفته اند.
لنکرانی با اشاره به شیوع بیماری رفلاکس اظهار داشت: گزارشهای مختلف، شیوع رفلاکس معده را در استانهای مختلف کشور بین ۱۵ تا ۴۵ درصد نشان داده است و این بیماری ارتباط زیادی با عادات غذایی دارد.
وی اضافه کرد: مصرف زیاد چای و قهوه، نوشابه های گازدار، غذاهای چرب و تند و همینطور پرخوری می تواند سبب افزایش بازگشت اسید معده شود و در خیلی از موارد با اصلاح این عادات میتوان بدون دارو هم علایم را کم کرد.
لنکرانی در رابطه با ارتباط ناراحتی های روحی و تغذیه اظهار نمود: افسردگی می تواند خویش را بشکل های مختلف نشان دهد؛ برخی افراد گرفتار بی اشتهایی و برخی دیگر گرفتار پرخوری می شوند. در اضطراب هم هر دو الگو دیده می شود.
وی افزود: در مواردی هم پرخوری عصبی رخ می دهد که فرد بعد از خوردن غذا احساس گناه می کند و امکان دارد خویش را مجبور به استفراغ کند؛ این اختلال شیوع کمتری دارد، اما نیازمند درمان است.
این متخصص گوارش و کبد تاکید کرد: در رویارویی با اضطراب و افسردگی، باید ریشه مشکل درمان گردد. افسردگی نیازمند تغییر نگرش و درمان مناسب می باشد و در رابطه با اضطراب هم هدف این نیست که فرد هیچ وقت نترسد، بلکه باید توانایی مقابله و تاب آوری در مقابل اضطراب را پیدا کند.
وی اضافه کرد: اضطراب مرضی نیازمند درمان است و سفارش می شود تا حد امکان از شیوه های غیردارویی مانند روان درمانی استفاده گردد.
علویان در رابطه با سازوکار چاقی اظهار داشت: دستگاه گوارش فقط محل هضم و جذب غذا نیست، بلکه یک سیستم هورمونی هم به حساب می آید که پیام هایی را به مغز ارسال می کند تا احساس سیری ایجاد شود.
وی اضافه کرد: وقتی این سیستم مبتلا به اختلال می شود، امکان دارد فرد با وجود دریافت غذای کافی همچنان احساس سیری نکند و به خوردن ادامه دهد. برخی داروهای جدید هم با هدف اثرگذاری بر همین سازوکار و تقویت پیام سیری تولید شده اند.
علویان تاکید کرد: عادات ساده غذایی هم اهمیت دارند؛ آهسته غذا خوردن، خوب جویدن، غذا خوردن در کنار دیگران و پرهیز از غذا خوردن با عجله و استرس می تواند به تنظیم احساس سیری کمک نماید.
رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران با اشاره به مطالعه ای در رابطه با کبد چرب کودکان اظهار داشت: در سالیان ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ مطالعه ای روی حدود هزار کودک در سنین دبستان و راهنمائی انجام شد و نتایج نشان داد ۷.۲ درصد کودکان کبد چرب داشتند.
وی اضافه کرد: این مطالعه نشان داد مشکلات متابولیک از سنین پایین آغاز می شوند. کودکی که در سن ۱۰ یا ۱۲ سالگی کبد چرب دارد، در بزرگسالی بیشتر در معرض فشار خون، بیماری قلبی و دیابت قرار خواهد داشت.
علویان خاطرنشان کرد: امروز با افزایش فست فودها، تغییر تغذیه و افزایش چاقی، اهمیت این مساله بیشتر شده است و اگر بخواهیم علمی و درست با آن برخورد نماییم، باید برای پیشگیری و کنترل این بیماریها سرمایه گذاری کنیم؛ این سرمایه گذاری فقط مالی نیست و شامل سرمایه گذاری فکری، برنامه ای و زمانی هم می شود.
علویان اظهار داشت: کبد چرب، بیماری های متابولیک، دیابت، بیماری های قلبی، سرطان کبد و سیروز درحال افزایش هستند و اقدامات فعلی هنوز به اندازه ای نیست که بتوان با این روند بشکل مؤثر مقابله نمود.
وی اضافه کرد: در کنار اقدامات پیشگیرانه، صنعت دارویی هم درحال توسعه درمان های جدید همچون داروهای ضد فیبروز است و این ظرفیت می تواند کمک کننده باشد، اما مساله اصلی همچنان پیشگیری و اصلاح سبک زندگی است.
علویان تاکید کرد: مساله کبد چرب یک مبحث کوتاه مدت نیست و نمی توان آنرا صرفا با یک دارو حل کرد؛ این مساله نیازمند مداخله طولانی مدت برای تغییر سبک زندگی و فرهنگ سلامت جامعه است.
علویان در رابطه با وضعیت هپاتیت B در کشور اظهار نمود: وضعیت ایران در زمینه هپاتیت B به علت سال ها فعالیت وزارت بهداشت در عرصه های مختلف، از واکسیناسیون گرفته تا غربالگری، مناسب می باشد.
وی اضافه کرد: برنامه واکسیناسیون ابتدا برای کارکنان حوزه بهداشت و درمان اجرا شد و سپس گروه هایی مانند نوزادان، مادران، نیروهای نظامی، کارگران شهرداری و آتش نشانان را دربرگرفت.
رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران افزود: در مقطعی واکسیناسیون نوجوانان ۱۷ ساله هم در کشور انجام شد و حدود ۶.۵ میلیون نفر در این برنامه واکسینه شدند. مطالعه ای که ۱۰ سال بعد انجام شد، کاهش شیوع هپاتیت B را در بین این گروه نشان داد و اثربخشی این برنامه را تأیید کرد.
وی اظهار داشت: اگر این برنامه ادامه پیدا می کرد، امروز می توانستیم دامنه سنی افراد واکسینه شده را بشکل قابل توجهی افزایش دهیم و کاهش بیشتری در شیوع هپاتیت B ایجاد نماییم.
علویان با اشاره به وضعیت هپاتیت B در سیستان و بلوچستان اظهار نمود: در گذشته شیوع هپاتیت B در این استان حدود ۵ تا ۷ درصد بود، اما حال به حدود ۲.۵ درصد کم شده است.
وی اضافه کرد: در آن سوی مرز همچنان شیوع بالاتری گزارش می شود و این تفاوت نشان داده است برنامه های پیشگیری و آگاهی رسانی می توانند در کنترل بیماری مؤثر باشند.
علویان همینطور به تجربه برنامه های کاهش صدمه در کشور اشاره نمود و اظهار داشت: در گذشته اجرای برخی برنامه ها مانند توزیع سرنگ یا ارایه کاندوم با مقاومت هایی مواجه بود، اما با تصویب این رویکردها در سیاستهای کلان سلامت، زمینه اجرای آنها فراهم گردید.
علویان در انتها تاکید کرد: وضعیت بیماریها ثابت نیست و شرایط اجتماعی و عوامل خطر در طی زمان تغییر می کنند؛ بدین سبب برنامه های سلامت هم باید متناسب با شرایط روزآمد شوند.
وی اضافه کرد: بعنوان مثال در گذشته یکی از عوامل اصلی انتقال HIV در کشور، اعتیاد تزریقی بود، اما امروز الگوهای انتقال تغییر یافته است. بدین سبب سیاستهای سلامت هم باید متناسب با تغییر شرایط، شواهد جدید و عوامل خطر روز، بازبینی و بروزرسانی شوند.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب